Czcionki komputerowe: rodzaje, formaty TTF, OTF, WOFF i instalacja

Za darmoBez rejestracjiFormaty i rodzaje w pigułce
FormatRozszerzeniePochodzenieDo czego
TrueType.ttfApple, 1991Fonty systemowe i biurowe
OpenType.otf, .ttfMicrosoft i Adobe, 1996Zaawansowana typografia, fonty zmienne
Kolekcja.ttcRozszerzenie TrueType/OpenTypeKilka fontów w jednym pliku
WOFF2.woff2Rekomendacja W3C, 2018Strony internetowe
Szybka odpowiedź

Czcionki komputerowe to pliki z kształtami liter i znaków (glifami), które system i programy wykorzystują do wyświetlania oraz drukowania tekstu. Dzielą się na szeryfowe, bezszeryfowe, o stałej szerokości, pisane i ozdobne. Na komputerze instalujesz pliki TTF lub OTF, a na stronach internetowych używa się formatu WOFF2.

Czcionki komputerowe – czym są

Czcionki komputerowe to pliki zawierające kształty liter, cyfr i symboli (tzw. glify) oraz informacje o ich odstępach. System operacyjny i programy korzystają z nich, żeby wyświetlić lub wydrukować tekst. Jeden plik to zwykle jeden krój w jednej odmianie, np. Arial Bold.

Słowo „czcionka” pochodzi z drukarstwa, gdzie oznaczało pojedynczy metalowy znak do składu. Dziś potocznie mówimy „czcionka” zamiast „font” albo „krój pisma”. W praktyce: krój pisma to projekt liter (np. Times New Roman), a font to plik, który ten projekt zawiera.

Rodzaje czcionek komputerowych

RodzajCechyPrzykłady
SzeryfoweMałe poprzeczne zakończenia kresekTimes New Roman, Georgia
BezszeryfoweProste zakończenia, nowoczesny wyglądArial, Calibri, Aptos, Verdana
O stałej szerokości (monospace)Każdy znak ma tę samą szerokośćCourier New, Consolas
PisaneNaśladują pismo ręczne lub kaligrafięDancing Script, Great Vibes
Ozdobne (display)Do tytułów i krótkich hasełLobster, Pacifico

Szeryfowe kroje dominują w książkach i dokumentach formalnych – o najsłynniejszym z nich przeczytasz w tekście o czcionce Times New Roman. Bezszeryfowe dobrze sprawdzają się na ekranach. Microsoft w lipcu 2023 roku ogłosił, że w pakiecie Office domyślny Calibri zastąpi bezszeryfowy Aptos.

Kroje o stałej szerokości przypominają pismo maszyny do pisania i są standardem w kodzie – więcej w poradniku o czcionce maszynowej. Pisane i ozdobne zostaw do tytułów, zaproszeń i grafik; przykłady znajdziesz w tekście o czcionce pisanej.

Odmiany i grubości

Krój pisma zwykle ma kilka odmian: zwykłą (Regular), pogrubioną (Bold), pochyłą (Italic) i pogrubioną pochyłą. Każda to osobny plik albo – w fontach zmiennych – jeden plik z płynną regulacją grubości. Gdy program nie znajdzie pliku Bold, sam „pogrubia” litery, co wygląda gorzej niż prawdziwa odmiana. Dlatego instaluj całą rodzinę, a nie tylko jeden plik.

Formaty plików czcionek komputerowych

TrueType (.ttf)

Format opracowany przez Apple jako konkurencja dla fontów PostScript firmy Adobe. Zadebiutował w maju 1991 roku w systemie Mac System 7. Apple udostępniło go Microsoftowi bez opłat, dzięki czemu trafił do Windows 3.1. Do dziś to najpowszechniejszy format fontów systemowych.

OpenType (.otf lub .ttf)

Wspólny format Microsoftu i Adobe ogłoszony w 1996 roku. Zachowuje podstawową strukturę TrueType, ale dodaje funkcje typograficzne: ligatury, kapitaliki, cyfry nautyczne, warianty znaków. Na nim opierają się też fonty zmienne, w których jeden plik obejmuje całą skalę grubości. Ostatnia wersja specyfikacji, 1.9, pochodzi z grudnia 2021 roku.

WOFF i WOFF2 (.woff, .woff2)

Formaty stworzone dla stron internetowych: to skompresowane fonty, które szybciej się ładują. WOFF2 jest rekomendacją W3C od marca 2018 roku. Takich plików nie instalujesz w systemie – podaje się je w kodzie CSS strony.

Jak zainstalować czcionkę komputerową

  • Windows 10 i 11: rozpakuj archiwum, kliknij plik .ttf lub .otf prawym przyciskiem i wybierz „Zainstaluj”. Fonty możesz też pobrać z Microsoft Store w Ustawieniach → Personalizacja → Czcionki. Instrukcję znajdziesz w pomocy Microsoft.
  • macOS: kliknij dwukrotnie plik i wybierz „Zainstaluj” w Książce z czcionkami. Program sprawdzi plik i ostrzeże przed duplikatami.
  • Linux: skopiuj plik do katalogu ~/.local/share/fonts i odśwież pamięć podręczną poleceniem fc-cache.

Gdzie legalnie pobrać fonty, opisujemy w poradnikach o darmowych czcionkach i czcionkach Google.

Popularne czcionki komputerowe i ich darmowe zamienniki

Nie masz Ariala albo Times New Roman, np. na Linuksie? Istnieją kroje zgodne metrycznie: litery mają te same szerokości, więc dokument się nie „rozjedzie”.

OryginałZamiennik LiberationZamiennik Google (Croscore)
Times New RomanLiberation SerifTinos
ArialLiberation SansArimo
Courier NewLiberation MonoCousine

Kroje Liberation i Croscore zaprojektował Steve Matteson. Są darmowe i obsługują polskie znaki. Zamiennik metryczny nie wygląda identycznie jak oryginał – różni się detalami liter – ale zachowuje układ stron, co jest najważniejsze w pracach z limitem objętości i w formularzach. Historię najpopularniejszego kroju szeryfowego opisujemy w tekście o Times New Roman, a o krojach budzących emocje – w tekście o Comic Sans.

Jak dobrać krój do dokumentu

  1. Określ cel. Długi tekst drukowany lubi kroje szeryfowe, ekran i prezentacje – bezszeryfowe.
  2. Sprawdź polskie znaki. Wpisz „Zażółć gęślą jaźń” w każdej odmianie, także w kursywie i pogrubieniu.
  3. Ogranicz liczbę krojów. Jeden do tytułów, jeden do tekstu – to wystarczy w większości dokumentów.
  4. Pomyśl o odbiorcy. Jeśli dokument będzie edytowany na innych komputerach, wybierz font, który mają wszyscy, albo wyślij PDF.
  5. Sprawdź licencję. Przy projektach komercyjnych upewnij się, że font na to pozwala.

Czcionki komputerowe a „czcionki” na Instagramie

Ozdobne „czcionki” do bio to w rzeczywistości znaki Unicode, np. pogrubione litery matematyczne. Wyświetla je zwykły font systemowy telefonu, więc nie trzeba niczego instalować. Prawdziwego fontu komputerowego nie wkleisz do aplikacji – możesz go użyć tylko w grafice.

Najczęstsze błędy

  • Instalowanie WOFF w systemie. To format stron WWW; do programów potrzebujesz TTF lub OTF.
  • Mieszanie wielu krojów. W jednym dokumencie zwykle wystarczą dwa: jeden do tytułów, drugi do tekstu.
  • Pisany krój w długim tekście. Skrypty męczą oko już po kilku zdaniach.
  • Brak polskich znaków. Sprawdź ą, ę, ł i ż przed użyciem nowego fontu.
  • Wysyłanie dokumentu z niestandardowym fontem. Odbiorca bez tego fontu zobaczy inny krój. Wyślij PDF.
  • Fonty z niepewnych źródeł. Pobieraj z oficjalnych stron autorów i bibliotek.

Najczęściej zadawane pytania

Jakie są rodzaje czcionek komputerowych?

Podstawowe to szeryfowe, bezszeryfowe, o stałej szerokości (monospace), pisane i ozdobne. Każdy rodzaj sprawdza się w innym zastosowaniu.

Czym się różni TTF od OTF?

TTF to format TrueType stworzony przez Apple, a OTF to OpenType Microsoftu i Adobe, który rozszerza TrueType o zaawansowane funkcje typograficzne. Do zwykłej pracy biurowej oba działają tak samo.

Jak zainstalować czcionkę na komputerze?

W Windows kliknij plik .ttf lub .otf prawym przyciskiem i wybierz „Zainstaluj”. Na Macu kliknij dwukrotnie i wybierz „Zainstaluj” w Książce z czcionkami.

Jaka jest domyślna czcionka w Wordzie?

Przez lata był to Calibri, a w 2023 roku Microsoft ogłosił zmianę na Aptos. Domyślny krój zależy od wersji Office.

Czym zastąpić Arial lub Times New Roman?

Zgodnymi metrycznie darmowymi krojami: Liberation Sans lub Arimo zamiast Ariala oraz Liberation Serif lub Tinos zamiast Times New Roman.

Źródła

Zobacz też

Podobne wpisy